Conferentie VN nucleaire wapens

Verbied die bom toch!

Vorig jaar keurde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties met een grote meerderheid een resolutie goed, die opriep om in 2017 een conferentie te houden die moet leiden tot een wettelijk verbod op kernwapens. Ondanks het verzet van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad is de conferentie van start gegaan. 

De Vos, mei 2017, pp. 3-4 - ill. 3

De eerste ronde van de bijeenkomst ging door in New York, van 27 tot 31 maart. De tweede en beslissende ronde loopt van 15 juni tot 7 juli 2017. Officieel heet het ‘Conferentie om te onderhandelen over een wettelijk verbod van nucleaire wapens, met het doel ze te elimineren’. In al iets meer mensentaal komt het erop neer dat men in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie wil stemmen die kernwapens verbiedt. Een verbod dat slaat op het gebruik, de productie en het opslaan ervan. En dan zijn ze er geen meer natuurlijk.

De conferentie heeft de steun van meer dan 120 landen. 35 landen stemden tegen, 13 onthielden zich. Dat bij de tegenstanders de grote kernmogendheden zitten zal niemand verwonderen – al probeerde China op haar gebruikelijke manier geit en kool te sparen door zich te onthouden.

De Vos, mei 2017, pp. 3-4, ill. 1

Rijk tegen arm

Met enkele uitzonderingen kan men stellen dat er bij de stemming een grote tegenstelling tevoorschijn kwam tussen de westerse landen (met inbegrip van landen als Australië, Nieuw-Zeeland en Japan) en de grote groep van armere landen uit het Zuiden.

De lidstaten van de NAVO stemden, op uitdrukkelijk verzoek van de VSA, bijna allemaal tegen het houden van deze conferentie – al schraapte Nederland al zijn moed bijeen en onthield het zich bij de stemming. Nederland neemt dan ook deel aan de gesprekken in New York.

Zoals gebruikelijk volgden ook België/Vlaanderen gedwee de NAVO-directieven. Daarmee negeert onze regering een resolutie die met een grote meerderheid werd goedgekeurd in het Europees Parlement, waarbij alle lidstaten van de Europese Unie worden aangespoord om deel te nemen aan de VN-Conferentie. Opmerkelijk: ook de parlementsleden van de MR en de Vlaamse Europarlementsleden van de regeringspartijen stemden daarmee in, maar werden dus niet gevolgd door de hogere regionen van hun partijen.

De belangrijkste landen die tegen de conferentie stemden, waaronder dus ook België, gaven samen een verklaring uit waarin ze eerst bevestigen dat ze ook liever zouden hebben dat er geen kernwapens zijn, maar er meteen bijzeggen dat nu over een verbod onderhandelen geen zin heeft omdat de kernmogendheden niet mee willen. In het federale parlement verduidelijkte minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders dat België tegenstemde omdat “wij geloven dat dergelijke maatregel niet zal bijdragen tot de effectieve eliminatie van kernwapens”. Maar de minister stelt ons gerust: België zet zich actief in voor effectieve en onomkeerbare nucleaire ontwapening, en zal dat blijven doen. Al voegt de minister eraan toe dat de nieuwe gevechtsvliegtuigen die het Belgisch leger wil kopen, op verzoek van de NAVO zowel over een conventionele als over een nucleaire capaciteit zullen beschikken.

Slechteriken

De nieuwe ambassadeur van de VS bij de VN, Nikki Haley, hield op de dag dat de Conferentie begon zowat op de stoep van het hoofdkwartier van de Verenigde Naties een mini-protestactie waarbij ze verklaarde dat ze “echt niet kan zeggen dat we onze volkeren beschermen door toe te laten dat de slechteriken kernwapens hebben en dat wij, die vrede nastreven, ze niet mogen hebben”. Er kwam uit Washington nog een tweede uitleg. Aan het persagentschap Reuters zei een medewerker van het Witte Huis dat “president Trump bekijkt of de VS nog wel achter het principe staat dat we moeten streven naar een wereld zonder kernwapens”.

Tegenover de weigering van de tegenstanders staat de ergernis van de voorstanders, die merken dat het non-proliferatieverdrag geen vooruitgang laat zien. Dit verdrag verbiedt overigens de kernwapens niet. Het schrijft wel voor dat “iedereen oprecht moet werken aan nucleaire ontwapening”.

Nucleaire wapens doden mensen met miljoenen tegelijk, geen enkel beschaafd mens kan dat aanvaarden: dat is het kernargument van de voorstanders van een juridisch verbod op kernwapens. We moeten ze op gelijke voet zetten met chemische en biologische wapens, die al verboden zijn, luidt de redenering. En de ultieme hoop is dat een verbod de eerste stap is op de lange weg naar volledige uitroeiing van de kernwapens.

De Vos, mei 2017, pp. 3-4 - ill. 2Lange strijd

Zelfs de grootste optimisten verwachten niet dat de strijd om nucleaire wapens te verbieden snel zal leiden tot een effectieve eliminatie ervan. De eerste keer dat de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties opriep tot een algemeen verbod op kernwapens dateert overigens al van 1946, en sindsdien is de voorraad explosief toegenomen.
Toch is de Conferentie meer dan een ijl tijdverdrijf. Want ze verloopt volgens de spelregels van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Dat betekent dat een resolutie wordt aangenomen met gewone meerderheid, en dat er geenszins sprake is van een vetorecht – dat geldt enkel in de Veiligheidsraad.
Het eerste, nu afgelopen, deel van de Conferentie was bedoeld om de ideeën en voorstellen van de deelnemende landen op te lijsten. De voorzitster van de Conferentie, de Costa-Ricaanse diplomate Elayne Whyte Gómez, moet nu een ontwerptekst opstellen die onderwerp van debat zal zijn op het tweede deel. “Er is een reële kans dat we op 7 juli een VN-Verdrag zullen kunnen goedkeuren dat nucleaire wapens verbiedt”, zei ze nog. “De gesprekken verlopen in een heel constructieve sfeer.”
De tekst die de Conferentie op 7 juli goedkeurt, wordt daarna voorgelegd aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, die in september bijeenkomt. Daarbij volstaat dus een gewone meerderheid om er een officieel besluit van de Verenigde Naties van te maken.
Dat er, binnen en buiten de VN, een forse meerderheid bestaat om de kernwapens te verbannen is duidelijk. Zoals het even duidelijk is dat de kernmogendheden en hun respectievelijke bondgenoten er alles aan zullen doen om dat te verhinderen.

Gilbert Hubert

De Vos, mei 2017