Vliegt er iets nieuws onder de zon?

 

110211-O-XX000-001Uiterlijk 2015 beslist de nieuwe Belgische regering over de aankoop van gevechtsvliegtuigen. Maar zijn die kernbommendragers nodig? En welke had minister van Defensie Pieter De Crem in gedachten? VOS zet de vragen en enkele antwoorden op een rij.

Heeft België nieuwe gevechtsvliegtuigen nodig? Ja natuurlijk, antwoordt minister Pieter De Crem en met hem zijn CD&V-fractie, Open VLD en de N-VA. België moet de ‘versleten’ F-16’s vervangen om internationaal ‘geloofwaardig’ te blijven, zeggen zij in koor. CD&V wil 40 jachtvliegtuigen. Een getemperd standpunt is dat van Kamerlid Karolien Grosemans (N-VA), zij pleit voor een gezamenlijke aankoop met Luxemburg of misschien ook Nederland van wellicht minder toestellen – het blijft een vreemd standpunt voor een partij die zich in 2001 nadrukkelijk pacifistisch noemde. Voor adviseur Peter Legroe van Open VLD moet België ‘als relatief kleine staat’ er ‘geen tientallen willen kopen’. ‘Deze toestellen zijn zo verschrikkelijk duur. We moeten onderzoeken of we ze kunnen leasen, of voor de aankoop kunnen samenwerken met andere NAVO-lidstaten’.

Terugverdieneffect

De aankoop van de nieuwe toestellen zou 5 à 6 miljard euro bedragen. Die berekening is niet erg nauwkeurig omdat parlement en administratie over de kosten nauwelijks informatie krijgen van minister De Crem en de Amerikanen. Volgens Groen, dat evenmin als sp.a voor de aankoop te vinden is, is dat driemaal het budget om iedereen die in ons land in armoede leeft, een beter bestaan te bezorgen. In elk geval zal de aankoop leiden tot een fikse stijging van de defensie-uitgaven. Want het jaarlijkse budget voor de aankoop van legermaterieel bedraagt nu ongeveer €250 miljoen of anderhalf jachtvliegtuig…

CD&V wijst gretig op het terugverdieneffect van deze investering: eigen bedrijven mogen dan deelnemen aan onderhoudsprogramma’s. Die activiteiten brengen dan weer op voor de schatkist en maken zo de aankoop minder duur. Maar in een uitzending van De Zevende Dag betwistte Kamerlid Wouter Devriendt (Groen) deze terugverdieneffecten. Volgens een rapport van de federale overheid bedroegen ze bij de aankoop van de F-16’s slechts 3%. Van der Maelen noemt ze verkooppraatjes.

Zelfs de PS, in het verleden niet vies van een wapenhandeldeal, is tegen de aankoop van nieuwe vliegtuigen. ‘PS zegt ‘njet’ tegen F-35’s van De Crem’, kopte De Standaard in september vorig jaar. Het belangrijkste tegenargument van de Franstalige socialisten is de budgettaire situatie van België, dat jaren onder Europese curatele stond.

Europees leger

Geen enkel land kan nog alleen de kosten ophoesten voor jachtvliegtuigen, transportvliegtuigen, vliegtuigschepen, tanks en ander fraai hoogtechnologisch oorlogsmateriaal. En dus, zegt Wouter Devriendt: ‘Zo’n (vliegtuig)aankoop kan enkel na een doorgedreven takenverdeling in Europa, en in Europa is er een overcapaciteit aan jachtvliegtuigen’. Van der Maelen verwijst naar een Europees leger: ‘Om een geloofwaardige defensiecapaciteit te hebben, moet je niet alles zelf hebben, zeker niet als klein land. Begin jaren 2000 heeft België 8 Airbussen gekocht, capaciteit waaraan het in Europa ontbreekt. Het gaat ‘m om de Europese defensiecapaciteit’. N-VA acht de geesten niet rijp voor een Europees leger en bekijkt het dossier vanuit zijn voorkeur voor een Beneluxleger.

Defensie of interventie?

Het woord ‘takenverdeling’ valt, evenals de woorden ‘Europees leger’ en ‘geloofwaardig’… Maar VOS mist een fundamenteel debat over de toekomstige rol van het leger, los van het niveau waarop het wordt georganiseerd. Willen we een defensief leger? Een interventiemacht? Hoe moet dit zich verhouden tot de NAVO? Blijven het de ‘grote jongens’ zoals Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten die beslissen tot interventies waar en wanneer het hen uitkomt? Of komt Europa aan zet? Zal de besluitvorming democratischer zijn en voorafgegaan en geflankeerd worden door een ander internationaal beleid?

VOS vraagt ook dat grondig wordt nagedacht over de rol van gevechtsvliegtuigen in dat leger. In het verleden zijn de F-16’s ingezet voor eerder politionele taken zoals de bewaking van ons luchtruim en dat van bondgenoten. Maar in het kader van NAVO-operaties namen ze ook meermaals deel aan offensieve missies. Er werd gigantisch veel gevlogen: 5.000 vluchten in Afghanistan, 448 missies in Libië. Nochtans, ‘veel details over de kostprijs (van de F-16-missies) zijn er niet’, kopte Belga in december 2013. En veel details over de doelen, ‘successen’ en/of mislukkingen evenmin. Wat doen die vliegtuigen daar al die tijd? Het is een gerechtvaardigde vraag.

België moet grondig evalueren hoe de F-16’s in het verleden zijn ingezet en tegen welke menselijke en financiële kostprijs. Waren die missies nuttig voor democratie, mensenrechten, vredesopbouw, elders of in eigen land? Scherper nog moet België zich de vraag stellen wat voor leger het nodig heeft of in wat voor leger het hoe wil meedraaien. Het lijkt VOS lang niet zeker dat in de toekomstvisie die uit dergelijke reflectie ontstaat, interventiegerichte Belgische bommenwerpers een plaats hebben.

Keuze te over

Maar stel dat de vraag naar de aankoop positief zou worden beantwoord. Aan welke gevechtsvliegtuigen wordt dan gedacht? Verspreid over Europa en in Amerika worden meerdere gevechtsvliegtuigen met massale overheidssteun ontwikkeld, in een ondoorzichtige, concurrentieloze markt. Van het Zweedse Saab is er de Gripen. Er is de Super Hornet van Boeing, in gebruik in de VS sinds 1999. Er is een Frans toestel van Dassault, de Rafale, en de Eurofighter van een Europese consortium. En dan is er de Joint Strike Fighter, JSF (F-35) van het Amerikaanse wapenbedrijf Lockheed Martin, performant, naar men zegt, maar duur in onderhoud: 7,2 miljoen euro per jaar per toestel.

Ondertussen in Kleine Brogel

De Amerikanen lobbyen bij Belgische parlementsleden en andere stakeholders om toch maar hun JSF te kopen. Alvast één element verklaart de bijzonder grote ijver van de Amerikaanse wapenlobbyisten. Immers, in tegenstelling tot de F-16, is de JSF precies toegerust om de Amerikaanse B-61-kernbommen te vervoeren die de Amerikanen stationeren op de bases in Duitsland, Italië, Nederland en Turkije en … het Vlaamse Kleine Brogel.

De VS hadden de voorbije 20 jaar kunnen gebruiken om het atoomarsenaal dat uit de Koude Oorlog overbleef op te ruimen. In plaats daarvan is in Amerika de beslissing gevallen om een deel van die bommen te moderniseren. Ook over deze modernisering gebaart de Belgische regering van krommen haas. Nochtans staat vast dat ze in de beslissing gekend is. De enorme bedragen die deze modernisering kost, ontlokten aan een vredesactivist de woorden dat ‘het goedkoper is ze door puur goud te vervangen’. Maar ook andere kosten rijzen de pan uit. Zo investeerden de Amerikanen sinds 2000 80 miljoen dollar in de beveiliging van hun Europese kernwapenbases. De VS ramen dat er hiervoor de volgende jaren nog eens 154 miljoen dollar moet worden uitgegeven. Deze bedragen staan open en bloot in de begroting voor 2015 van het Pentagon. De vermelding is een bewijs van wat iedereen wist: de aanwezigheid van illegale massavernietigingswapens in de Kempen.

Weg met die bommen…drager

De JSF is dus een kernbommendrager. Dat bracht Van der Maelen tot gevleugelde uitspraken zoals ‘Weg met die JSF, dan zijn we meteen ook van die bommen verlost’. De vrees is namelijk reëel dat met de aankoop van F-35’s meteen ook de beslissing valt om de – dan opnieuw hypermoderne – bommen ten eeuwige dage in Kleine Brogel te laten liggen.

Op zoveel geheimdoenerij kwam parlementaire reactie. Bert Anciaux (sp.a) probeerde als lid van de meerderheid vruchteloos een motie te laten goedkeuren. Daarin vroeg hij de Belgische regering zich uit te spreken tegen de modernisering van de tactische kernwapens. Een eventuele vervanger van de F-16 mocht geen nucleaire taak hebben. Wouter Devriendt (Groen) vroeg om een publiek debat over de bommen. Zowel Van der Maelen als Devriendt zeggen niet in een regering te stappen die F-35’s koopt. In het laatste geval vliegt er alvast in Belgenland qua gevechtsvliegtuigen niets nieuws onder de zon.

Motie

Voor VOS moet het niet gekker worden. Atoombommen die er zogezegd niet liggen, en worden gemoderniseerd terwijl onze regering zegt daar niets van af te weten en waarvoor op de koop toe peperdure nieuwe gevechtsvliegtuigen moeten worden gekocht… Die aankoop zorgt er dan weer voor dat die bommen véél langer zullen blijven liggen waar ze eigenlijk niet liggen… Belgenland, een gekkenland… VOS vraagt volledige transparantie in het dossier en opentrekking van het debat naar de rol van België, Europa en de NAVO in militaire interventies. Voor VOS zijn dergelijke missies enkel gepermitteerd als ze bijdragen tot een duurzame vredesopbouw en dat na een grondige kosten-batenanalyse.

Kristin De Winter