Herdenken vanuit een ivoren toren maakt ziende blind

In 2014-2018 herdenken we dat 100 jaar geleden de Eerste Wereldoorlog plaatsvond. De Europese naties vochten een schijnbaar eindeloze strijd uit tegen elkaar. Dat tijdperk is nu voorbij. Wij zijn niet meer gebonden aan onze natie. Wij zijn wereldburgers, in ieder geval Europese burgers! Daarom moet de Grote Oorlog herdacht worden als ‘een Europese burgeroorlog’ – aldus Piet Chielens, coördinator van het In Flanders Fields Museum, in De Standaard van 12 maart. Eens te meer sprak Chielens vanuit zijn ivoren toren – de Lakenhalle van Ieper waar ‘zijn’ museum is gevestigd.

Chielens’ redenering is een slinks staaltje van wat de Duitsers hineininterpretieren noemen: de geschiedenis bezien door de lens van het heden. In dat heden heb je Europees burgerschap, al blijkt dat voor vele Europeanen dikwijls meer een juridisch feit dan een zaak van overtuiging. Honderd jaar geleden bestond er echter geen Europese staat. En dus geen burgerschap, want dat krijgt pas vorm in de relatie tussen het individu en de staat. Met vrijelijk hineininterpretieren is het hek van de dam. Dan gaan we de Grote Oorlog aanwenden puur en alleen voor de geest van onze tijd. Waar wijzelf naar streven wordt dan verheven boven wat de strijders van die tijd belangrijk vonden.

Chielens ziet in 1914-18 wat er niét was. Als zelfverklaarde ‘internationalist’ hoeft dat niet te verbazen. Zoals hij omgekeerd niet wil zien wat er wél was: dat in deze oorlog geen respect werd betoond voor de eigenheid van bijvoorbeeld de Ieren en de Vlamingen. De natie deed er voor hen wel toe. Dat is een historisch feit. Een indrukwekkend feit, omdat de eis tot zelfbestuur gesteld werd in het aanschijn van de dood. Maar dat erkennen zou ook begrip kunnen wekken voor de erfgenamen van de Frontbeweging en hun eis van zelfbestuur. Daar is geen plaats voor bij Chielens. Misschien kan hij ten rade gaan bij August Vermeylen, die eertijds zei: ‘Om iets te zijn moeten we Vlamingen zijn. Wij willen Vlamingen zijn om Europeeërs te worden.